{"id":22674,"date":"2023-02-08T00:00:00","date_gmt":"2023-02-08T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/promo.cymru\/resource-articles\/the-why-how-and-what-of-impact-measurement\/"},"modified":"2025-10-23T10:35:57","modified_gmt":"2025-10-23T09:35:57","slug":"pam-sut-beth-mesur-effaith","status":"publish","type":"resource","link":"https:\/\/promo.cymru\/cy\/resource-articles\/pam-sut-beth-mesur-effaith\/","title":{"rendered":"Y Pam, Sut a Beth o Fesur Effaith"},"content":{"rendered":"\n

Mae’r blog yma yn ail flog o ddau yn dilyn cyfres o weithdai mesur effaith a gynhaliwyd ar gyfer y rhai a dderbyniodd grant Ymateb Digidol COVID-19 Catalyst a Chronfa Gymunedol y Loteri Genedlaethol.<\/h3>\n\n\n\n
\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Roedd gweithdy a blog cyntaf Bobi Robson<\/a> yn agor ein meddwl am ‘pam’ y dylem fesur effaith. Mae’r blog yma yn trafod yn fanwl y ‘sut’ a’r ‘beth’: mae’n crynhoi gweithdy Lucy<\/a> ac yn llawn adnoddau defnyddiol i gychwyn ar y daith o fesur effaith.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Y pam-sut-beth (Cylch Aur)<\/h4>\n\n\n\n

Mae’r rhan fwyaf o bobl a sefydliadau rydw i wedi’u cefnogi i ddeall eu heffaith yn dechrau efo’r ‘beth’. Y cwestiwn a ofynnir amlaf fel arfer yw rhywbeth tebyg i ‘pa adnodd ydw i’n ei ddefnyddio i fesur hyn ar gyfer cyllidwyr?’ Rwyf bob tro’n ymateb gyda ‘wel, mae’n dibynnu ar yr hyn rydych chi eisiau ei wybod a pham rydych chi eisiau ei wybod?’ Fodd bynnag, os mai adnoddau ydych chi eu hangen ar hyn o bryd (mae gen i brofiad o hyn, a dwi’n deall!), yna dyma ddolen<\/a> a all eich rhoi ar ben ffordd gyda sawl adnodd i helpu. Ond cyn i chi fynd, beth am ddarllen ymlaen a chael mwy o gyd-destun \u2013 rwy’n addo rhoi’r ddolen i chi eto isod i chi glicio wedyn.<\/p>\n\n\n\n

Mae’n amlwg ein bod yn mabwysiadu dull Simon Sinek<\/a>, sydd bellach yn boblogaidd iawn, sef cychwyn gyda ‘pam’. Mae ei ffocws ar arweinyddiaeth yr un mor berthnasol yma yn ein dull ni o ymdrin ag effaith, gan fod hyn yn ymwneud \u00e2 chreu diwylliant effaith a dysgu sy’n rhagweithiol ac yn strategol, yn hytrach nag ymatebol i, er enghraifft, adroddiadau ariannu neu gomisiynu. Fel arall, mae yna ormod o’r pethau bach yn rheoli’r cyfan yn digwydd i mi!<\/p>\n\n\n\n

Mae cyllidwyr yn rhanddeiliad a dylanwadwr pwysig, ond mae yna rhanddeiliaid a dylanwadwyr eraill a all ddod at ei gilydd i arwain diwylliant o ganolbwyntio ar effaith – ac nid mewn ffordd gorfforaethol! Bod ein hystyriaeth dda i’n gwasanaethau, wedi’u cyfiawnhau a’u tystiolaethu o theori ac ymarfer, ac yn mynegi’n glir pam yr ydym yn gwneud yr hyn a wnawn, sut yr ydym yn mynd ati a’r hyn yr ydym yn ei wneud mewn gwirionedd.<\/p>\n\n\n\n

Mae hwn yn ddull pwrpasol ac ystyrlon o ymdrin ag effaith sydd ddim yn \u00f4l-ystyriaeth nac yn ffurflen adborth sydyn a rhuthro i gasglu data, i dawelu cyllidwr (rwy’n credu bod llawer ohonom wedi llithro i mewn i hyn, gan ein bod mor brysur ar lawr gwlad gyda chymhlethdodau ein gwasanaethau a’n prosiectau a’n brwydr barhaus gydag adnoddau). Dyma’n union pam ei fod yn flaenoriaeth arweinyddiaeth a pham yn union ei fod yn ymwneud \u00e2 chreu diwylliant effaith – wedi’i blethu drwy lywodraethu, arweinyddiaeth ac ymarfer.<\/p>\n\n\n\n

Roedd gweithdy a blog Bobi yn gofyn i ni gamu yn \u00f4l a meddwl am ein cwestiynau (h.y. beth ydym ni eisiau ei wybod a pham rydyn ni eisiau ei wybod?). Credaf fod llawer ohonom yn casglu data am ein bod wedi gwneud hynny erioed, neu am fod rhywun yn dweud bod rhaid i ni, heb fod yn bwrpasol nac yn ystyriol amdano – dull a fyddai’n arwain at ddata mwy ystyrlon y gallwn ni wneud rhywbeth ag ef.<\/p>\n\n\n\n

O ‘PAM canolbwyntio ar effaith’ i ‘SUT i fynd ati’<\/h4>\n\n\n\n

Dyma ble gellir herio ein rhesymau a’n rhethreg ymhellach! Beth os ydym ni’n newid ‘mesur’ gyda therm fel ‘ymchwilio’ neu ‘archwilio’? I mi, mae’r rhain yn teimlo ychydig yn fwy cynhwysol, croesawgar ac efallai hyd yn oed yn ddeniadol, yn hytrach na rhywbeth a wneir gan yr el\u00eet ymchwil, neu yn wir y t\u00f4n o reolaeth y mae rhai wedi dod i’w hofni. Fy ymgais yma yw dad-ddirgelu effaith o dan y paramedrau yma a’i gwneud yn rhan o’n diwylliant. Tynnu allan yr iaith academaidd ac weithiau anhygyrch, a’i disodli \u00e2 rhywbeth mwy deniadol ac ystyrlon.<\/p>\n\n\n\n

Rwy’n galw hyn yn broses Ymwybyddiaeth-Dewis-Gweithredu (ACA)<\/a> sy’n cefnogi pobl i ddod yn fwy ymwybodol o’u hunain a’u cyd-destun, sylweddoli mwy o ddewis, a chymryd camau gweithredu. Mae’r broses hon, sy’n fwy grymusol, yn galluogi pobl a sefydliadau i gael asiantaeth ac felly i wneud penderfyniadau a chamau gweithredu mwy ystyrlon wrth archwilio eu heffaith.<\/p>\n\n\n\n

Mae’r newid mewn dull yma yn agor y drws i ddealltwriaeth, gwybodaeth a datblygiad (h.y. gwella yn ogystal \u00e2 phrofi). Mae hyn yn arbennig o bwysig yn y byd arloesi a datblygu y gallai darllenwyr fod wedi bod yn ymwneud ag ef trwy eu perthynas \u00e2 Catalyst. Mae’n ein hannog i ystyried effaith mewn cylchoedd ailadroddus o ymchwilio i’r cyd-destun a’r anghenion, arloesi a datblygu i ddiwallu’r anghenion hyn, a gwerthuso cyfraniad ein datblygiad at yr anghenion hyn. Mae hyn yn cyd-fynd \u00e2’r fethodoleg meddwl cynllunio y mae Catalyst yn ei hyrwyddo, ac sydd wedi’i manylu gan rai meddylwyr gwych yn y maes hwn, fel yn Lean Impact gan Ann Mei Chang.<\/a><\/p>\n\n\n\n

Rwy’n dod o gefndir datblygu ieuenctid ac roedd gwaith y Ganolfan ar gyfer Effaith Ieuenctid (CYI) wedi newid tirwedd y ffordd yr ydym yn ymdrin ag effaith. Roedd eu fframwaith ‘Gofyn Cwestiynau Da’<\/a> yn darparu dull sy’n llawer mwy defnyddiol na gofyn ‘a yw’n gweithio?’<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Y fframwaith ‘Gofyn Cwestiynau Da’<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Maent yn datgan, “…mae’n fwy grymus na dweud ‘rydym yn gwybod ei fod yn gweithio; dim ond ei ddangos sydd ei angen arnom”<\/em>. Maent yn cymhwyso ymhellach, “Mewn gwirionedd, mae ‘Ydy o\u2019n gweithio?\u2019 yn gasgliad o gwestiynau eraill, wedi\u2019u bwndelu at ei gilydd, a phob un yn bwysig am wahanol resymau\u201d.<\/em> Mae\u2019r ddau gwestiwn cyntaf yn ymwneud \u00e2 deall cyd-destun, a chynllunio \u2018cynnig\u2019 o ansawdd uchel sy\u2019n ymateb i\u2019r cyd-destun hwn; mae cwestiynau tri a phedwar yn ymwneud \u00e2 monitro\u2019r broses o gyflwyno gweithgareddau; ac mae cwestiynau pump a chwech yn ymwneud \u00e2 gwrando ac ymateb i adborth.<\/p>\n\n\n\n

Damcaniaeth newid wrth wraidd effaith<\/h4>\n\n\n\n

Wrth wraidd unrhyw drafodaeth effaith mae eich Damcaniaeth Newid. O safbwynt sector cymdeithasol ehangach, NPC<\/a> (Cyfalaf Dyngarwch Newydd) yw’r felin drafod a’r adnodd ar gyfer unrhyw beth sy’n ymwneud ag effaith gymdeithasol. Maent yn diffinio<\/a> damcaniaeth newid fel proses sy’n ein hannog i fyfyrio ar ein hamcanion a’n cynlluniau, i’w trafod ag eraill ac i’w gwneud yn eglur, a gweld y broses hon fel sylfaen strategaeth, gwerthuso a chyfathrebu.<\/p>\n\n\n\n

Gallwn rannu’r damcaniaeth newid i’r meysydd canlynol yn seiliedig ar waith CYI a NPC:<\/p>\n\n\n\n